Anka Kuþum

Ýslam Dünyasý'nýn en büyük bilim adamý ve bütün çaðlar gözönüne alýndýðýnda ise, en büyük bilim adamlarýndan biri." Ünlü bilim tarihçisi George Sarton El-Bîrunî’yi böyle deðerlendirir. Harezm’de doðan El-Bîrunî, küçük yaþta, Harezmþahlarýn sarayýyla iliþki kurdu. El-Hakim ve Ýbn-i Sina gibi dönemin en ünlü Ýslam bilim ve düþün adamlarýndan ders alan, prens ve hükümdarlardan itibar gören El-Bîrunî, Gazneli Mahmud’un Hindistan’ý zaptýndan sonra Hindistan’a giderek Hint Uygarlýðý'ný inceledi.

Felsefe, matematik, astronomi, fizik, coðrafya ve týp gibi birçok alanda bilime katkýlarda bulunmuþ olan bilim adamý; gerçekliðini, düþünsel cesareti, hoþgörüsü ve eleþtirel bakýþ açýsý ile Ortaçað’daki bilim anlayýþýný çok geride býrakmýþtý. Ona göre "Her þeyi Allah bilir" düþüncesi bilgisizlik için bir özür olamazdý. Arapça, Farsça ve Sanskritçe’yi çok iyi bilen El-Bîrunî’nin anadili saptanamamýþtýr.

Geometri ve trigonometride büyük baþarýlar gösteren, çeþitli astronomi aletleri yapan, kendi metodu ve aletleriyle madenlerin özgül aðýrlýklarýný yaklaþýk olarak saptayan El-Bîrunî, bilimsel çapý ve önemi itibarýyla, gerçekleþemeyen Doðu Rönesansý’nýn olasý temel dayanaklarýndan biri olabilme niteliðine sahipti.

Matematik alanýnda sinüs, kosinüs gibi trigonometrik fonksiyonlarýn birer oran, yani sayý olduðunu vurgulayan El-Bîrunî, bu fonksiyonlarda çember yarýçapýnýn birim olarak kabul edilmesini önermiþ, bugün Hint-Arap rakamlarý olarak bilinen rakamlarý çok açýk bir biçimde aktarmýþ, düzgün polinomlarýn çizimi ve bir açýnýn üç eþit parçaya bölünmesi sorunlarýyla uðraþmýþtýr.

Çeviri ve siyasetle de uðraþmýþ olan El-Bîrunî, 1048’de Gazne’de öldüðünde, geride birçok önemli eser býraktý. Bunlardan bazýlarý þunlardýr: "Hareketsiz Yüzyýllardan Kalan Eserler", "Hint Tarihi", "Meskenlerin Arasýndaki Mesafeyi Düzeltmek Ýçin Mekanlarýn Sonunu Sýnýrlama", "Cevherlerin Tanýmasýnda Topluluk Kitabý", "Eczacýlýk Kitabý", "Dairedeki Kiriþlerin Dairenin Çember Parçasýnýn Kavsi Hesabýyla Çýkarma Kitabý" Yaþadýðý çaðýn ‘Bîrunî Çaðý’ olarak anýlmasý kadar bilime ve insanlýða katkýda bulunan El-Bîrunî, Ortaçað’ýn en büyük bilginlerindendir.

Padiþahlýk sýrasý	10
Saltanat süresi	1 Ekim 1520 – 6 Eylül 1566
Önce gelen	Yavuz Sultan Selim
Sonra gelen	II. Selim
Doðumu	Trabzon, 6 Kasým 1494
Ölümü	6 Eylül 1566
Annesi	Ayþe Hafsa Sultan
Babasý	Yavuz Sultan Selim

I. Süleyman, (d. 6 Kasým 1494, Trabzon – ö. 6 Eylül 1566). 10. Osmanlý padiþahý ve Ýslam halifesidir.

Kanuni Sultan Süleyman olarak anýlýr. Babasý Yavuz Sultan Selim, annesi ise Ayþe Hafsa Sultandýr. Saltanatýnda Osmanlý Ýmparatorluðu en parlak dönemini yaþadý.

Çocuk yaþta Istanbul'da bilim, tarih, edebiyat, din ve askerlik eðitimi aldý. 1509 yýlýnda annesinin doðum yeri olan Kýrým'da Kefe sancakbeyliðine atandý. Daha sonra Saruhan sancakbeyliði göreviyle Manisa'ya gönderildi. Padiþahýn sefere çýktýðý vakitlerde Batý sýnýrýný korumak için Edirne'de bulundu. Babasýnýn ölümü sýrasýnda yine Manisa'da bulunan þehzade Süleyman, sadrazam Piri Paþa'nýn çaðrýsý üzerine Ýstanbul'a gelerek 1 Ekim 1520 tarihinde tahta çýktý.

Kanuni padiþah olunca içiþlerinde belli bir düzene kavuþmuþ devlet yönetimi babasýnýn yaptýðý ýslahatlarla saðlamlaþmýþ temeller üzerinde duran bir devletin baþýna geçti. Ýmparatorluðun iç bunalýmlarýyla uðraþmadan kýsa bir süre Batý dünyasýnýn geçirdiði dönüþümleri izledi. Batý rönesansýn yaratýðý bir açýlma ortamýnda teknik yönden belli aþamalara ulaþmýþ; Fransa ve Almanya'da dinsel reformlar yapýlarak birlik saðlanmýþtý. Kanuni bu ortamda, askeri alanda oldukça üstün duruma gelmiþ olan Osmanlý Ýmparatorluðunun gücünü Batý'ya yine askeri yönden kabul ettirme yolunu seçti.

Ýmparatorluk içinde Süleyman dürüst hükümdar ve çözülmeye, bozulmaya, rüþvete karþý olarak biliniyordu. Yetenekli bir kuyumcu ve seçkin bir þair olduðu kadar, Süleyman ayrýca sanatçýlarýn ve filozoflarýn büyük hamisiydi. Osmanlý Ýmparatorluðu'nun kültürel geliþmesindeki Altýn Çaðý'nýn hükümdarýydý. Süleyman 16'ncý yüzyýl ön seçkin hükümdar olarak kabul ediliyordu; rakipleri Charles V Kutsal Roma Ýmparatoru (1519-56) , Francis I (Fransa,1515-47), Henry VIII (Ýngiltere,1509-47), Sigusmund II (Polonya,1548- 1572) ve Ivan IV (Rusya,1530-84). Onun liderliðinde Osmanlý Ýmparatorluðu Altýn Çaðý'na ulaþtý ve dünya gücü haline geldi. Süleyman, Osmanlý ordusunu Belgrad, Rodos, Macaristan'ýn çoðunun fethinde kendisi yönetti. Viyana kuþatmasý planýný hazýrladý. Ortadoðu'nun çoðu topraðýný imparatorluða kattý. Karasularýný Kuzey Afrika'ya Cezayir'e geniþletti. Kýsa dönemde Osmanlý'lar Akdeniz, Kýzýl Deniz ve Ýran Körfezinde deniz hakimiyetini ele geçirmeyi baþardýlar. Osmanlý Ýmparatorluðu onun ölümünden sonra geniþlemesine bir yüzyýl daha devam etti.

Çocukluðu ve gençliði

Süleyman, þimdiki Türkiye'nin Trabzon þehrinde olasýlýkla 6 Kasým 1494 yýlýnda doðdu. 7 yaþýnda bilim, tarih, edebiyat, din ve askeri taktikler için Ýstanbul Topkapý Sarayý'ndaki okula gönderildi. Genç bir kiþi iken Ýbrahim'in arkadaþý oldu; bir köle daha sonra onun en çok güvendiði tavsiyecisi olacaktýPargalý Damat Ýbrahim Paþa. 17 yaþýndan sonra genç Süleyman Ýstanbul'un ilk valisi olarak atandý. Edirne'deki kýsa süren görevinden sonra Manisa'ya atandý. 25 yaþýnda babasýnýn Selim I (1512-1520) ölümü üzerine Süleyman Ýstanbul'a geldi ve onuncu Osmanlý Sultaný olarak tahta çýktý.

Süleyman'ýn erken bir tanýmlamasý Venedik elçisi Bartelemeo Contari 'nin geliþinden birkaç hafta sonra elde ediliyordu. Contari, " O yirmi beþ yaþýnda, uzun fakat sýrým gibi ve kibar görünüþlü. Boynu ince çok uzun, yüzü ince, burnu kartal gagasý gibi kývrýk. Gölge gibi býyýk ve küçük sakalý var. Bunlara raðmen hoþ çehreli. Derisi solgunluða meyilli. Çalýþmaya düþkün, bilgili, mahir bir efendi olacaðý söylenir. Bütün insanlar onun hükümdarlýðýnda iyilik umut ediyor." ifade etmektedir. Kanuni, Ýskender'in dünya imparatorluðu kurma vizyonundan etkilendi, bu düþünce onu Avrupa'da olduðu kadar Asya, Afrika'da da seferlerde bulunmaya zorladý.

Asya'da Fetih

Süleyman Avrupa sýnýrýný saðlamlaþtýrdýðýnda dikkatini Pers Þii Safavi hanedanlýðýna çevirdi. Özellikle iki olay tansiyonun tekrar bahis konusu olmasýný hýzlandýracaktý. Ýlki, Þah Tahmasp Baðdat valiliðine þah yanlýsý kiþiyi yerleþtirmiþti. Ýkincisi, Bitlis valisi hata yapmýþtý ve Safavi'lere baðlýlýk yemini etmiþti. Sonuç olarak 1533 yýlýnda Süleyman, baþ vezir Ýbrahim Paþa'ya Asya'daki bir orduya kumandanlýk etmesini emretti. Ve Bitlisi tekrar geri aldý. Tebriz'i direniþ olmadan fethetti. 1534 yýlýnda Ýbrahim Paþa ile birleþtiðinde Süleyman Ýran'a doðru ilerledi. Kendisiyle meydan savaþýnda yüzleþmek yerine ülkesini gözden çýkaran ve Osmanlý ordusunu bezdirmede çare arayan Þah'ý buldu, çünkü ordusu haþin topraklarda ilerliyordu.

Savaþlarý

Tahta çýktýktan bir yýl sonra Belgrad'ý fethetti (1521), ertesi yýl ise Rodos'u aldý (1522). Fransa'nýn da teþvikiyle Mohaç seferini düzenleyen Kanuni 29 Aðustos 1526'da Macar ordusunu büyük bir yenilgiye uðratarak baþkent Budin'i kýsa bir süre sonra da Viyana'yý kuþattý (1529 I. Viyana Kuþatmasý). Bu savaþta çok dahice bir plan uygulamýþtýr. Önce Macarlarýn üstüne saldýrmasýný beklemiþ sonra bozguna uðradýðý görüntüsü vererek Macarlarý ormana doðru çektiler çalýlarýn arsýna yerleþtirilen 300 top birden Macar piyadelerinin üstüne ateþ edildi. Bu savaþlar sonucunda Macaristan egemenlik altýna alýndý.

Sonraki yirmi yýl içinde Kuzey Afrika, Orta Doðu ve Ýran'dan geniþ bölgeler Osmanlý egemenliðine alýndý. Kaptan-ý Derya Barbaros Hayrettin Paþa Cezayir ve Kuzey Afrika'yý alarak Akdeniz'i bir Türk gölü haline getirdi. Doðuda ise Ýran'la yapýlan savaþlar sonunda Tebriz alýndý. 1562'da Transilvanya bölgesi alýndý. Son savaþý olan Zigetvar seferinde Zigetvar kalesini kuþatýlmasý sýrasýnda ölen Kanuni Sultan Süleyman'ýn cenazesi Mimar Sinan'a yaptýrtmýþ olduðu Süleymaniye Camii'nin avlusundaki türbeye gömüldü. Karýsý Hürrem Sultan da yanýnda gömülüdür.

Ýç Ýsyanlar

Ekonomik ve dini sebepli Baba Zünnun ve Kalender Çelebi isyanlarýyla; ayrýca Mýsýr'da baðýmsýz bir devlet kurmayý amaçlayan Canberd Gazali ve Ahmet Paþa isyanlarýyla uðraþmýþtýr. Tarihte pek az gündeme gelmesine karþýn Hasan Barata isyaný da ayrýca önemlidir.

Kiþiliði

Frenk diyarýna yaptýðý savaþlarda büyük
baþarýlar kazanan Kanuni, bu sayede Batý devletleriyle özellikle de Fransa'yla yakýn siyasi iliþkiler kurmasýna yol açmýþtýr. Fransa'ya verilen ve ileriki yýllarda Osmanlý'nýn ekonomik yönden çökmesine yol açan kapitülasyonlar da Kanuni zamanýnda tanýnmýþtýr. 46 yýllýk saltanat hayatý boyunca Osmanlý uygarlýðý büyük geliþme göstermiþ hukuk, matematik, mimarlýk ve nakkaþlýk alanlarýnda yetiþen bilim ve sanat adamlarýnýn yarattýðý eserler kültür tarihimizin baþyapýtlarý olarak yerlerini almýþlardýr. Kanuni Sultan Süleyman padiþahlýðý döneminde devleti yetenekli devlet adamlarýyla birlikte yönetmiþ ve dünyanýn en büyük imparatorluðu haline getirmiþtir.

Bir diðer adý, kendi tabiri ile:

"Ben ki Sultan-i salâtin-i zaman burhân-i havakýn-i avân tâc-bahs-i husrevân-i cihan zillullâhi'1-meliki'l-mennân Akdeniz'in ve Karadeniz'in ve Rumeli'nin ve Anadolu'nun ve Þam ve Halep ve Karaman ve Rûm'un ve vilâyeti-i Dulkadriye'nin ve Diyârbekir'in ve Azerbaycan ve Van'ýn ve Budun ve Tamisvar vilâyetlerinin ve Mýsýr'ýn ve Mekke'nin ve Medine'nin ve Kudüs'ün ve Halilü'r-Rahmânin külliyen diyâr-i Arab’ýn ve Yemen'in ve Baðdad ve Basra ve Cezayir vilâyetlerinin ve dahi nice memleketlerin ki âbâ-i kiram ve ecdâd-i izamim -enârallâhü berâhinehüm- kuvvet-i kahire ile fetheyledikleri ve cenabý-i celalet-meâbim dahi tig-i âtes-bâr simsîr-i zafernigârim ile fetheyledigim nice diyarýn sultaný ve pâdiþâhý hazret-i Sultan Bâyezýd oðlu Sultan Selim Hân oðlu Sultan Süleyman Þah Hân'ým"

II. Murad, Balkanlar’da ve Anadolu’da çeþitli sorunlarýn yaþandýðý bir ortamda Mehmed’i Edirne’ye çaðýrdý Aðustos 1444’te tahtý oðluna býraktý. II. Mehmed tahta geçtiðinde henüz oniki yaþýndaydý. Deneyimsiz bir çocuðun padiþah olmasý, Osmanlýlarla çatýþma halinde olan devletleri umutlandýrdý.

Bir Haçlý ordusu Tuna Nehri'ni aþýp Varna’yý kuþattý. II. Mehmed ve Sadrazam Çandarlý Halil Paþa Anadolu'da bulunan II. Murad'ý Edirne'ye çaðýrdý. II. Murad, 10 Kasým 1444'te Varna Savaþý'nda Haçlý ordusunu bozguna uðrattý.

II. Mehmed’in padiþahlýðý Türk soylu Çandarlý Halil Paþa ile yeni padiþahý destekleyen devþirme kökenli Zaðanos Paþa ve Þihabeddin Paþa arasýnda þiddetli bir güç çekiþmesine yol açmýþtý. II. Murad’ýn tahta dönmesini isteyen Çandarlý Halil Paþa, el altýndan bir yeniçeri ayaklanmasýný destekledi ve II. Mehmed’i tahttan çekilmek zorunda býraktý...

Ýkinci kez tahta çýkýþý ve babasýna sunduðu paradoks

II. Murat Edirne'ye dönerek Mayýs 1446’da yeniden tahta geçti. Mehmet sancakbeyi olarak Zaðanos Paþa ve Þihabeddin Paþa’yla birlikte Manisa'ya döndü. Bu dönemde Mehmet, 1448 ve 1450'deki Arnavutluk seferlerine katýldý. Babasý ölünce de 18 Þubat 1451’de Edirne'de ikinci kez tahta çýktý.

Fatih Sultan Mehmet, Varna Savaþý'ndan önce Sadrazam Çandarlý Halil Paþa'nýn tahta davetini reddeden babasýna "Eðer padiþah sen isen ordunun baþýna geç, eðer padiþah ben isem emrediyorum ordunun baþýna geç" sözü ile, henüz çocuk yaþta iken, düþündürücü ve zeka dolu bir paradoks sunmuþtur. Bu öykünün baþka bir þekli, II. Murat ile Mehmet arasýnda bir taht çekiþmesinin devam ettiði ve Yeniçeriler'in ve Çandarlý Halil'in daha deneyimli lider olan Murat'ý tahtta görmek istemisinin sonucu olarak Murat'ýn tahta çýktýðý þeklindedir. Aradaki çekiþmenin, daha sonraki yýllarda, yukarýdaki öykü ile yumuþatýldýðý iddia edilir.

Ölümü

Fatih 1481’de, Anadolu’ya doðru yeni bir sefere çýktý. Ama daha yolun baþýnda hastalandý ve 3 Mayýs 1481’de Gebze'deki ordugâhýnda öldü. Gut hastalýðýndan öldüðü sanýlmakla birlikte, zehirlendiði de söylenir. Ölümünden sonra oðlu Bayezid tahta çýktý. Fatih Camii'nde ki Türbesinde tek baþýna yatmaktadýr.

Yenilikleri ve kanunnameleri

Fatih, askeri baþarýlarla Osmanlý Devleti'ni büyük bir imparatorluða dönüþtürdü. Bilime, tarihe ve felsefeye özel ilgi gösterdi. Türkçe'den baþka Arapça, Latince ve Yunanca kitaplardan oluþan özel bir kütüphanesi vardý. "Avni" takma adýyla þiirler yazdý. Þiirleri Fatih Divaný (1944), Fatih’in Þiirleri (1946), Fatih ve Þiirleri (1959) gibi adlar altýnda basýldý. Bilim adamlarýný ve edebiyatçýlarý destekleyen Fatih, nesir ustasý Sinan Paþa ile þair Ahmed Paþa'yý vezirliðe kadar yükseltti. Ünlü matematikçi ve astronomi bilgini Ali Kuþçu'nun Ýstanbul'a kalmasýný saðladý. Fatih, Ýtalyan ressam Gentile Bellini'yi 1479'da Ýstanbul'a getirterek resimlerini yaptýrdý.

Fatih, Osmanlý Devleti’ne düzenli ve sürekli bir yapý kazandýrmak için önemli düzenlemeler yaptý. Yönetim, maliye ve hukuk alanýnda koyduðu kurallarý içeren Fatih Kanunnamesi, sonraki dönemde de yürürlükte kaldý. Bu kanunname, tahta çýkan padiþaha devletin geleceði için kardeþlerini öldürme hakký veriyordu. Fatih’in Osmanlý devlet düzenine iliþkin temel ilkelerin pek çoðu, Tanzimat dönemine kadar geçerliliðini korudu. Fatih’in saltanatý döneminde Osmanlý ülkesinde 500'den fazla mimari yapý yapýldý. Onun adýna yapýlan en önemli yapý, Ýstanbul'da bir cami ile medrese, kitaplýk, imarethane (aþevi), darüþþifa (hastane), hamam, kervansaray gibi birimleri kapsayan Fatih Külliyesi’dir.

Eðitim ve kültür

Fatih Sultan Mehmed'in tarihteki en önemli yanlarýndan birisi de eðitime verdiði önem olmuþtur. Üniversite anlamýnda Osmanlý tarihinde ve dünya tarihinde bilinen en eski eðitim kurumlarýndan olan Sahn-ý Seman'ý kurmuþtur. Sahn-i Seman Ýstanbul'un ilk Türk yükseköðretim kurumudur. Sahn-ý Seman medreseleri Fatih Külliyesi içindeki en yüksek düzeyli medreseler idiler. Sahn-ý Semân'ýn eðitim müfredatýnýn hazýrlayýcýlarýndan çaðýn önemli bilim adamý Ali Kuþçu'dur. Medreselerde Ali Kuþçu tarafýndan düzenlenen bir okutma planýnýn olduðu, hattâ bunun “Kânûnnâme” þeklinde yapýldýðý bilinmekle birlikte, ama bugüne kadar incelemesi yapýlan Osmanlý arþiv belgeleri arasýnda ele geçirilememiþtir. Bu kanunnamenin aslýnýn 1918 yýlýnda külliyede çýkan yangýnla yok olmasý da olasýdýr. Sahn-ý Semân, Kanuni tarafýndan açýlan Süleymaniye medresleri zamanýna kadar nakli ve akli bilimlerde öðrenci yetiþtirmekteydi. Kanuni devrinde bu medreseler þer'î ilimler ihtisasý yapýlan medreseler olmuþlar, Süleymaniye medreseleri de aklî ilimlerin ihtisas yeri olmuþtur.

Dünya medeniyet tarihine adýný altýn harflerle yazdýran Cabir bin Hayaan, bir Müslüman Türk âlimidir. Bundan 1250 yýl önce yasayan ve o zamanýn en büyük ilim yuvasý Harran Üniversitesi bas müderrisi (rektörü,) olan Cabir bin Hayyan (721-805) herkesi hayretler içinde býrakan þu Ýlmî bulusunu açýklamýþtý: "Maddenin en küçük parçasý olan cüz-ü la cüz-ü la yetecezza (atom) da yoðun enerji vardýr. Yunan bilginlerinin iddia ettigi gibi, bunun parçalanamayacaðý söylenemez. O da parçalanabilir. Parçalanýnca da öyle bir güç meydana gelir ki Baðdat'ýn altýný üstüne getirebilir. Bu Allahü Teala'nýn kudretinin bir niþanýdýr."

Modern kimyanýn babasý sayýlan bu büyük Türk âliminden, Razi ve Ýbn-i Sina gibi büyük bilginler "Üstatlar üstadý" diye söz ediyorlar. Fransýz þarkiyat âlimi Catdonne (1720-1783) onu dünyanýn 12 büyük dahisinden biri olarak tanýmlýyor.

Bacon (1214-1291) ondan hayranlýkla bahsederken, kimya ilminde açtýðý çýðýrýn. Priestley (1733-1804) ve Lavoisier'in (1743-1794) açtýklarý çýðýrýn daha önemli olduðu ittifakla kabul edilmiþtir.

Avrupa üniversitelerine mensup birçok ilim adamý, meþhur olabilmek için Cabir bin Hayyan'ýn ismini kullanmak zorunda kalmýþtýr. Berlin Üniversitesi Tabiat Bilimleri Tarihi Profesörü Jýýlias Ruska ve yardýmcýsý Paul Kraus, Avrupa'da ünlü birçok ilim adamýnýn Cabir bin Hayyan'ýn ismini eserlerine verdiklerini ve bu yolla meþhur olduklarýný bildiriyor.
Cabir bin Hayyan'a göre "Kimyevi hadiseler tabiatta Cenab-ý Hak'kýn takdiriyle uzun sürede meydana gelmekledir. Kimyager tabiatla uzun sürede meydana gelen þeyi kýsa zamanda yapan kiþidir. Âlim, keþfedilmiþ bir buluþtan yola çýkarak baþka buluþlar ortaya çýkarabilen insandýr."
Ona göre altýnýn gümüþtenrenk ve aðýrlýktan baþka bir farký yoktur. Bu iki özelliðin ise ortadan kaldýrýlmasý mümkündür. Bunun yolunun da her iki cismi teþkil eden atomlarýn kontrol altýnda parçalanýp deðerlerinin deðiþmesiyle olacaðýný belirtmektedir ki, günümüz modem kimya ilmi de bu hakikati kabul etmektedir.

Ýlk laboratuar

En önemli vasfý deneycilik olan Cabir bin Hayyan, kimya ilminin hem teorik hem ele tatbikî alanda büyük mesafe katetmesine vesile oldu. Dünyada ilk kimya laboratuarýný kuran âlim olarak tarihe geçti. Kendi kurduðu laboratuarda ilk sunî hücreyi yaptý. Ölümünden iki asýr sonra Kûfe'de bir caddenin yeni baþtan açýlmasý sýrasýnda, kullandýðý laboratuar ortaya çýktý.

Medeniyete hizmetleri

Cabir bin Hayyan'ýn baþta kimya olmak üzere týp, fizik, astronomi, felsefe alanýnda yaklaþýk 200 eser kaleme aldýðýný biliyoruz. Cabir'in en meþhur buluþu þüphesiz, atomla ilgili ortaya koyduðu faraziyedir. Bu keþfi, John Dalton (1766-1844) Otto Hahn (1779-1868), Enrico Fermi (1901-1954) ve Albeýt Einstein (1879-1955) gibi meþhur Avrupalý bilginlerden tam 1000 yýl önce yapmasý bu büyük Türk bilgininin nasýl bir dahi olduðunu ortaya koyuyor.
Cabir bin Hayyan'ýn bu faraziyesi dünya medeniyetine Müslümanlarýn lýâkim olduðu devirlerde tahakkuk ederek, atom parçalansaydi; vahþi Batý'nýn acýmasýzca Müslümanlar'ýn üzerine çullanmasý, zayýf ve sahipsiz ülkeleri istilâ ederek, zulüm etmesi mümkün olmayacaktý.

Redüksiyon prensibi


Aynca Cabir bin Hayyan, kimyanýn iki temel prensibini bilimsel þekilde ortaya koyarak, kolsinasyon ve redüksiyon prensiplerini dile getirdi.

Buharlaþma, süblimasyon, eritme ve kristal-eþtirme için kullanýlan metodlarý geliþtirmiþtir. Ham sülfirik asit ve nitrik asitlerin nasýl yapýlacaðýný kesin olarak ortaya koydu. Madenlerin o zamana kadar bilinen basit eritilme metotlarý yerine, bizzat ürettiði nitrik asit, sülfirik asit ve altýn eritme suyunun yardýmýyla eritme metotlarýný geliþtirdi. Bu sayede Cabir ve ondan sonra gelen bilim adamlarý sayýsýz terkipleri (sentez), bu arada civa oksit, zincifre, arsenik, amonyak, gümüþ nitrat, þap. göztaþý, kireçli potas, südkostîk mahsûlü, yakýcý potasyum île çok deðerli maddeleri elde edîp üretebildiler.

Max Meyerhof (1884-1951) Cabir Bin Hayyan'ýn kimya ilmine, buharlaþtýrma (evaporation), süzme (filtmtion), tasvi-ye etme (.sýýblimalion), eritme (melting), damýtma (distallation) ve billurlaþtýrma (cristallization) metotlarýný keþfederek uygulamaya soktuðunu bildiriyor. Ayrýca bir çok kimyevi cevherin, meselâ zincifre (cinnabarci ve süfidi). arsenik oksidi (arsenious oxide) ve baþka birçok terkibin nasýl hazýrlanacaðýný açýkladýðýný ifade ediyor.

Saf kibrit tuzlarý (vitrîol), sap, alkali,niþaclýr tuzu (salammo-niac, amonyum klorhidrat) ve güherçilenin (saltpedre) elde edilmesi, kükürt ve alkaliyi ýsýtarak kükürt sütü yapmasý kurþun asetat, tamamen saf civa oksit ve süblime etmesi, ham sülfrik ve nitrik asitler ve bunlarýn karýþýmýnýn hazýrlanmasý, tuz ruhu ve kezzap suyunu karýstýrarak altýn eritmede kullanýlacak ''aguaregia" denilen özel mayi yapmasý, onun çalýþmalarýndan bazý örneklerdir. Bunlardan 21. yüzyýl dünyasýnda kullanýlan bir çok temel ihtiyaç maddelerin oluþumunda istifade edilmektedir.

Optik kanunlarýn keþfi ve mercekler teorisi Cabir'e dayandýrýlýyor. O iç bükey aynalar vasýtasýyla güneþ ýþýnlarýný bir yere toplayýp uzak mesafelerden aðaçlarý tutuþturdu ve bir kaptaki suyu kaynatmayý baþardý. Ayrýca, güneþ enerjisinden istifade etme yöntemini de dünya medeniyetine Cabir bin Hayam kazandýrdý.

Eðitim Sistemi

Sevgili peygamberimizin ilim öðrenmeyi teþvik eden hadisi þeriflerinin yaný sýra, öðretmeyi tavsiye buyuran mübarek sözleri, bütün Ýslam alimleri gibi Cabir bin Hayyam'ý da etkiledi.bildiklerini yeni nesillere aktarýlmasýný saðladý. Bu idealle rektörü bulunduðu üniversitede randýmaný arttýrýcý her türlü tedbiri aldý.

Cabir'e göre öðrenme ve öðretme olayýnýn gerçekleþebilmesi için öðrencide yumuþak baþlýlýk þarttýr.”yumuþak baþlý öðrenci, öðretmenin bilgi hazinesinden onu dinlemekle istifade edebilir. Talebe günlük derslerini takip etme baþarýsýnda kesinlikle öðretmenine itaat etmelidir.

KAYNAK II

Ortaçað kimyasýnýn en büyük ismi olan Cabir Bin Hayyan bir Türk bilginidir. Atom bombasý fikrinin ilk mucidi ve modern kimyanýn babasý olarak tarihe geçmiþtir. Tarih boyunca bir çok bilgin meþhur olabilmek için kitaplarýnda hep ona atýfta bulunmuþlardýr.
Cabir, Horasan’ýn baþkenti olan Tus’da doðdu. Küçük yaþta iken ailesiyle beraber Kufe þehrine yerleþti. Emevi veliahtý Halit Bin Yezid ve Cafer–i Sadýk’tan dersler aldý. Týp dahil bütün müsbet ilimleri öðrendi. Kýsa zamanda büyük baþarýlar gösterince Abbasi Halifesi Harun Reþit onu Harran üniversitesinin Fizik–Kimya profesörlüðüne atadý. Çok kýsa bir süre sonunda da üniversitenin rektörlüðüne getirildi.


Cabir Bin Hayyan’ýn irili ufaklý yaklaþýk 2000 tane eseri olduðu rivayet edilmektedir. Kendisinden yaklaþýk bin sene sonra gelecek Enrico Fermi ve Einstein gibi bir çok ünlü Avrupalý bilim adamlarýnýn üzerinde yýllarca kafa yorduklarý atom ve yapýsý hakkýnda daha o zamandan uðraþmýþ ve atomun parçalanabileceðini kitaplarýnda uzun uzun anlatmýþtýr. Bu konuda Hayyan þunlarý söylemiþtir;“Maddenin en küçük parçasý olan atomda yoðun bir enerji vardýr. Yunan bilginlerinin iddia ettiði gibi bunun parçalanamayacaðý söylenemez. O da parçalanabilir. Parçalanýnca da öylesine bir güç (enerji) meydana gelir ki, Baðdat’ýn altýný üstüne getirebilir”.

Mevlânâ Celaleddin-i Rumi (d. 1207 - ö. 1273), Ýslâm ve tasavvuf dünyasýnda tanýnmýþ bir Fars þair, düþünce adamý ve Mevlevi yolunun öncüsüdür.

Mevlânâ Celaleddin-i Rumi (Rumi adý, Anadolu'ya yerleþip orada yaþadýðý için (o dönemde Anadolu'ya Diyarý-ý Rum deniliyordu); "Efendimiz" manasýna gelen Mevlânâ ise, kendisine karþý duyulan büyük saygýnýn belirtisi olarak verilmiþtir), dönemin Ýslam kültür merkezlerinden Belh kentinde hocalýk yapan ve Sultan-ül Ulema (Bilginler Sultaný) lakabýyla anýlan Bahaeddin Veled'in oðludur. Mevlânâ, babasý Bahaeddin Veled'in ölümünden bir yýl sonra, 1232 yýlýnda Konya'ya gelen Seyyid Burhaneddin 'in manevi terbiyesi altýna girmiþ ve dokuz yýl O'na hizmet etmiþtir.

Hayatý

Babasýnýn ölümüne kadar olan dönem

Harzemþah hükümdarlarý Bahaeddin Veled'in halk üzerindeki etkisinden her zaman tedirgin olmuþtu; çünkü o, insanlara son derece iyi davranýr, ayrýca onlara her zaman anlayabilecekleri yorumlar getirir, derslerinde kesinlikle felsefe tartýþmalarýna girmezdi. Söylenceler, Bahaeddin Veled ile Harzemþah hükümdarý Alaeddin Muhammed Tökiþ (ya da Tekiþ) arasýnda geçen bir olaydan söz eder: Bahaeddin Veled bir gün dersinde, felsefeye ve felsefecilere þiddetle çatmýþ, onlarý Ýslam dininde var olmayan þeylere (bid'at) uðraþmakla suçlamýþtý. Ünlü Ýslam felsefecisi Fahrettin Razi buna çok kýzdý ve onu Muhammed Tökiþ'e þikayet etti. Hükümdar, Razi'yi çok sayar ona özel olarak itibar ederdi. Razi'nin uyarýlarý ve halkýn Bahaeddin Veled'e gösterdiði ilgi ve saygý bir araya gelince, kendi yerinden kuþkuya düþen Tökiþ, Belh kentinin anahtarlarýný ona gönderdi. Bu, benim yerime iktidarý sen kullan, anlamýna gelen bir davranýþtý. Söylendiðine göre bu davranýþý "bir yerde iki sultan olmaz" diye karþýlayan Bahaeddin Veled, hemen göç hazýrlýklarýna baþladý, ailesini, kitaplarýný, sadýk müritlerini yanýna alarak ülkeden ayrýldý (1212 ya da 1213).

Mevlânâ Celaleddin-i Rumî türbesi

Niþapur kentinde ünlü þeyh Feridüttin Attar onlarý karþýladý. Aralarýnda önemli konuþmalar geçti. Küçük Celaleddin de bu konuþmalarý dinliyordu. Attar, Esrarname (Sýrlar Kitabý) adlý ünlü kitabýný Celaleddin'e hediye etti ve yanlarýndan ayrýlýrken küçük Celaleddin'i kastederek, yanýndakilere "bir deniz bir ýrmaðýn ardýna düþmüþ gidiyor" dedi. Bahaeddin Veled'e de, "umarým yakýn bir gelecekte oðlunuz alem halkýnýn gönlüne ateþ verecek ve onlarý yakacaktýr" diye bir açýklama yaptý (Mevlânâ Esrarname 'yi her zaman yanýnda taþýmýþ, Mesnevi'sinde Attar'dan ve onun kýssalarýndan sýk sýk söz etmiþtir).

Kafile, Baðdat'ta üç gün kaldý; sonra hac için Arabistan'a yöneldi. Hac dönüþü, Þam'dan Anadolu'ya geçti ve Erzincan, Akþehir, Larende'de (günümüzde Karaman) konakladý. Bu konaklama, yedi yýl sürdü. On sekiz yaþýna gelmiþ olan Celalettin, Semerkandlý Lala Þerafettin'in kýzý Gevher Hatun ile evlendi. Oðullarý Mehmet Bahaeddin (Sultan Veled) ile Alaeddin Mehmet, Larende'de doðdular. Selçuklu sultaný Alaeddin Keykubat, sonunda Bahaeddin Veled'i ve Celaleddin'i Konya'ya yerleþmeye razý etti. Onlarý yollarda karþýladý. Altýnapa Medresesi'nde konuk etti. Baþta hükümdar olmak üzere saray adamlarý, ordu ileri gelenleri, medreseliler ve halk, Bahaeddin Veled'e büyük bir saygýyla baðlanýyor, müridi oluyordu. Bahaeddin Veled 1231'de Konya'da öldü ve Selçuklu Sarayý'nda gül bahçesi denilen yere defnedildi. Hükümdar yas tutarak bir hafta tahtýna oturmadý. Kýrk gün, imarethanelerde onun için yemek daðýtýldý.Bu mesneviside böylece sona erdi.

 

Babasýnýn ölümünden sonraki dönem

Babasýnýn vasiyeti, sultanýn buyruðu ve Bahaeddin'in müritlerinin ýsrarlý ricalarý sonucu Celaleddin babasýnýn yerine geçti. Bir yýl süreyle dersleri, vaazlarý ve fetvalarý o verdi. Sonra, babasýnýn öðrencilerinden Tirmizli Seyhit Burhaneddin Muhakkik ile buluþtu. Tirmizli olduðu için Tirmizi diye anýlan Burhaneddin, Konya'daki bu buluþmada genç Celaleddin'i o çaðda geçerli olan bütün Ýslam bilim dallarýndan sýnava soktu. ve gösterdiði baþarýdan sonra "bilgide eþin yok; gerçekten seçkin bir ersin. Ne var ki, baban hal ehli (gönül ve ruh adamý) idi; sen kal ehlisin (söz adamý). Kal'i býrak, onun gibi hal sahibi ol. Buna çalýþ, ancak o zaman onun gerçek varisi olursun, ancak o zaman Güneþ gibi alemi aydýnlatabilirsin" dedi (Sultan Veled (Mevlânâ'nýn oðlu) ünlü Ýbtidaname (Baþlangýç Kitabý) adlý kitabýnda olayý böyle anlatýr). Bu uyarýdan sonra, Celaleddin 9 yýl boyunca Burhaneddin Muhakkik Tirmizi'ye müritlik etti, seyr-ü sülük denen tarikat eðitiminden geçti. Halep ve Þam medreselerinde öðrenimini tamamladý, dönüþte Konya'da hocasý Tirmizi'nin gözetiminde art arda üç kez çile çýkarttý, riyazete (her tür perhiz) baþladý. Hocasý artýk Kayseri'ye dönmek istiyor, Celaleddin onu býrakmýyordu. Günün birinde Tirmizi, öðrencisinden habersiz yola çýktý ama yolda atý tökezleyip düþünce ayaðý incindi. Dönüp Konya'ya geldi ve Celaleddin'e "neden beni býrakmýyorsun?" diye sordu. O da hocasýna "neden gitmek istiyorsun?" dedi. Tirmizi bu soruya þu yanýtý verdi: "Buraya güçlü bir gönül aslaný yöneldi, sana gelecek. Ben de bir din aslanýyým. Biz birbirimizle geçinemeyiz, birbirimize aðýr geliriz". Bu açýklamadan sonra Tirmizi, Kayseri'ye gitti ve 1241'de orada öldü. Celaleddin, Konya'ya yönelen o gönül aslanýný bir süre bekledi. Ne var ki, hocasýný unutamýyordu. Bütün kitaplarýný ve ders notlarýný topladý. Fihi-Ma Fih (Ne Varsa Ýçindedir) adlý yapýtýndaki açýklamalarýnda sýk sýk hocasýndan alýntýlar yaptý. Beþ yýl boyunca medrese fýkýh ve dinbilim okuttu, vaiz ve irþatlarýný sürdürdü.

Felsefesi

Mevlânâ, Ýslam dinini, þiir, sanat, raks, müzik yoluyla en ince yorumlayan kiþidir. Bu yorum, Ýslam ve Ýslam dýþý bütün insanlýk tarafýndan benimsenmiþ, esin kaynaðý olmuþtur. Ýngiliz doðubilimcisi A.J. Arberry, Mevlânâ'yý "dünyanýn en büyük ozaný" olarak nitelerken, Goethe onun etkisinde kalmýþ, Rembrandt tablosunu yapmýþ, Muhammed Ýkbal felsefesini onun düþünceleri üstüne kurmuþ, Ýngiliz doðubilimcisi Nicholson 30 yýl çalýþarak Mesnevi yi Ýngilizceye çevirmiþ ve yapýtýn Batý dünyasýndan tanýnmasýný saðlamýþtýr. Mevlânâ yüzyýllardýr etkisini, canlýlýðýný yitirmeyen bir büyük ozan ve düþünce adamý niteliðini korumaktadýr. Kiþi, inanç ve düþünce özgürlüðüne olaðanüstü bir deðer vermesi, bütün insanlarý (suçlu-suçsuz, mecusi-putperest, kara-sarý, efendi-köle) saygýya ve sevgiye çaðýrmasý onun en büyük özelliðidir.

Mevlânâ tam bir vahdet-i vücud (varlýk birliði) savunucusudur. Ona göre, her varlýk Hak'kýn bir ayrý tecellisidir ve yaradýlmýþlara uygulanan her eylem aslýnda Yaratan'a uygulanýyor demektir. Onun için, soyut bir Allah sevgisi yerine, somut bir sevgi, yani Hak'ký halkta ve halký Hak'ta sevmek gerekir.

Mevlânâ biçimci deðildi, her türlü kýsýtlamanýn karþýsýndaydý. Edep, vefa, sabýr, eðitim gibi ahlak kavramlarýnýn gerçek anlamýný aramayý ve insanlara bunu öðretmeyi iþ edinmiþti. Ona göre, asýl konu "insan"dý. Din, felsefe, ahlak, insaný daha mutlu etme yolunda geliþen araçlardý. Bu araçlara takýlýp kalmak, geliþmeyi ve geliþme hýzýný kesecek yanlýþ davranýþlardý. Doðru olan, gerçeðe giden yolu bulmaktý ve bu yol, "aþk" tan geçerdi: Sonsuz bir sevgi. Bu sevgi hoþgörü ve vefa kavramlarýyla desteklenecek, beslenecekti.

Mevlânâ için, sözünü ettiði bu aþk anlatýlmaz, yaþanýr; yaþayarak öðrenilirdi. Bu nedenle, bir gün kendisine "aþk nedir efendim" diye soran bir öðrencisine "Ben ol da bil" yanýtýný verdi.

Mevlânâ'nýn ilkelerinden ve Ýslam inancýna getirdiði yorumdan Mevlevi tarikatý doðdu ama Mevlânâ bir tarikat kurucusu deðildir. Mevlevilik onun ölümünden sonra oðlu Sultan Veled ile halifesi Hüsamettin Çelebi'nin birlikte hazýrladýklarý bir örgütlenmeye göre kurulmuþtur

Mevlana'nýn 7 Öðüdü

Cömertlik ve yardým etmede akarsu gibi ol

Þevkat ve merhamette güneþ gibi ol

Baþkalarýnýn kusurunu örtmede gece gibi ol

Hiddet ve asabiyette ölü gibi ol

Tevazu ve alçak gönüllülükte toprak gibi ol

Hoþgörürlükte deniz gibi ol

Ya olduðun gibi görün, ya göründüðün gibi ol

Alexander Graham Bell 1876'da Telefonun icadý ile tanýnan Alexander Graham Bell, 1847 de Ýskoçyada Edinburgh da doðdu. Ontario ya yerleþti, daha sonra Amerikaya, ve Boston'a yerleþti.

Aslýnda Graham Bell, saðýrlarýn sessizliðini ortadan kaldýrmaya çalýþýyordu. Bunu baþaramadý ama her gün yeni bir özelliðe kavuþan telefonla birbirinden kilometrelerce uzaktaki insanlarýn birbirlerini duymalarýný saðladý.

Telefonun yaratýcýlarýndan olan Graham Bell'in annesi doðuþtan saðýrdý. Dedesi ve babasý yýllarýný saðýrlara adadý. Özellikle babasý saðýrlara duymasalar bile konuþmayý öðretmenin yollarýný geliþtirmeye çalýþtý. Ýki kardeþi veremden ölünce, babasý kalan tek oðlunun saðlýðý için Kanada'ya göçtü. Babasýnýn ölümünden sonra onun çalýþmalarýný tanýtmak ve yaymak için çabalayan Graham Bell ABD'ye gitti. Burada bir süre saðýrlara dil öðretmeni yetiþtiren okulda çalýþtý. Daha sonra kendi okulunu kurdu.

Ünü kýsa sürede yayýlan Bell, Oxford Üniversitesi’ne konuk öðretmen olarak çaðrýldý. Ýngiltere'de eline geçen Alman Hermann von Helmholz adlý bilginin iþitme fizyolojisine iliþkin kitabýný okudu. Müzik sesinin bir tel aracýlýðý ile aktarýlabilineceði düþüncesi üzerinde yoðunlaþtý. Bu sýrada baþka bilim adamlarý da bu konularda çalýþmalar yürütüyordu. Ýlisha Gray bunlardan biriydi.

Ýngiletere'den dönen Bell, Boston Üniversitesi Ýnsan Sesi Fizyolojisi dalý profesörlüðüne getirildi. Kuramsal bilgilerini teknik destekle yaþama geçirmeye ve iþitme engelliler için duymalarýný saðlayacak aletler yapmaya giriþti. Thomas Watson adlý bir elektrik mühendisi ile birlikte çalýþmaya baþladý. Çalýþmalarýný yürütmek için maddi destek gerektiðinde kendisine Avukat Gardnier Greene Hubbart yardým elini uzattý. Bell ve Watson 1875 yýlýnda sesin tel üzerinden bir baþka yere gittiðini ortaya çýkardý. Ancak ses anlaþýlmaz bir durumdaydý. 14 Þubat 1876 günü Bell ve Gray telefon patenti almak için ayrý ayrý baþvuru yaptý. Bell'e 7 Mart günü istediði patent verildi. 174.465 nolu patentini alan Bell atölyede denemelerini sürdürürken telefonu çalýþtýrmak için kullandýðý bataryadan pantolonuna asit döküldü. Watson'u yardýma çaðýrdý:

"Bay Watson, çabuk buraya gelin. Sizi istiyorum."

Bell yardýmcýsýný yardýma çaðýrýrken farkýnda olmadan 125 yýl önce 10 Mart günü ilk telefon görüþmesini yaptý. Watson Bell'in sesini "telefon"dan duydu. ABD'nin 100’üncü kuruluþ yýldönümüne denk gelen bu buluþu ona düzenlenen Yüz Yýl sergisinde birçok ödül kazandýrdý. Bell bilimsel çalýþmalarýný yürütmek için maddi ve manevi destek gördüðü Hubbart Ailesi’nden Mabel ile bir yýl sonra evlendi.

Eþi dört yaþýndan beri saðýrdý. Bell öðrencisi olarak tanýdýðý ve daha sonra evlendiði Mabel'e derin bir sevgi duydu. Artan ününe karþýn hiçbir zaman ne eþini ne de saðýrlarý unuttu. Eþine yazdýðý bir mektupta "Eþin, hangi noktaya çýkarsa çýksýn, ne denli zengin olursa olsun, emin ol saðýrlarý ve onlarýn sorunlarýný her zaman düþünecektir" diye yazmýþtýr.

Bugün öne çýkan buluþlarýnýn gölgesinde kalan yapýtlarýnýn çoðu saðýrlýk konusundaydý. Saðýr annesinin ve eþinin duyamadýðý sesleri kaydetmeyi baþardý. "Gramofon"dan kazandýðý parayý bugün de saðýrlar için çalýþmalar yürüten Alexander Graham Bell Saðýrlar Kurumu’na harcadý. Fransa hükûmeti insanlýða hizmetinden dolayý onur ve para ödülü verdi. Verilen parayý Washington'da Saðýrlar için Volta Enstitüsü’nü kurmada kullandý. Ýlk el telefonunu geliþtirmek için Bell teknik sorunlarý alt etmeye çalýþýrken bir yandan da kendisini dava eden Gray'a karþý hukuk savaþý verdi. Telefon atölyeden 4 yýlda çýkabildi. 1880 yýlýnda Bell'e yardým eden Tainer radyofon adýný verdikleri aleti denedi.

Bir okulun tepesine çýkan Tainer çok uzaktan görebildiði Bell'e telefonla seslendi "Bay Bell. Bay Bell. Beni duyabiliyorsanýz lütfen pencerenin önüne gelip þapkanýzý sallayýn." Bell þapkasýný salladýðýnda artýk telefon doðumunun ardýndan emeklemeye baþladý. Sekiz yýl sonra Connecticut eyaleti ilk telefon þebekesine sahip kent oldu.

Telefon yakýn yýllara dek Türkiye'de olduðu gibi santraller ve memurlar aracýlýðý ile yürütülüyordu. Bir süre sonra santrallerde erkek memur yerine kadýn memurun çalýþmasý geleneði baþladý. Ýlk kadýn santral memuru da Boston'da çalýþmaya baþlayan Emma Nut oldu.

Kimi siyah beyaz filmlerde gülme konusu yapýlan "manyetolu telefon" görüþmeleri 1899 yýlýnda Almon B. Stowger adlý birinin katkýsý ile otomatikleþmeye yöneldi. Ýþin garip tarafý Stowger telefoncu deðil cenaze levazýmatçýsýydý. Rakibinin eþi telefon þirketinde çalýþýyordu. Cenaze iþleri için Strowger'ý arayanlarý bu memur kendi eþine baðlýyordu. Bu zor durum karþýsýnda çözüm bulmak için kollarý sývayan Strowger otomatik santralý yapmayý baþardý. Halk yeni telefona "kýzsýz telefon" adýný taktý.

Bugünkü telefonlara benzemeyen bir biçimdeydi. Üzerinde birler, onlar, yüzler basamaðýný temsil eden üç tuþ bulunuyordu. Baðlanmak istenen numara tuþlara aranan numarada yer alan rakamýn deðeri kadar basýlarak saðlanýyordu. Arayan kiþi tuþa kaç kez bastýðýný sýk sýk þaþýrdýðý için karmaþaya da yol açýyordu. Bunun da çözümü çok geçmeden bulundu.

Kýsa sürede New York sokaklarýný telefon direkleri ve kablo hatlarý örümcek aðý gibi kapladý. Yürünmez bir hale gelen sokaklardaki bir telefon direði kablolarý tutan 50 çapraz tahta taþýyordu. Telefon günlük yaþama deðiþik biçimlerde girmeye baþladý.

O yýllarda yayýmlanan gazetelere verilen bir reklamda telefon þöyle tanýtýldý:

"Sohbet. Aðýzdan kulaða telefonla konuþarak çok daha rahat..."

Bell 1915 yýlýnda New York'u San Francisco'ya baðlayan ilk uzun kentlerarasý telefon hattýný açtý. Karþýsýnda yine yardýmcýsý Watson vardý. Aradan geçen onca yýla karþýn Bell ilk günü unutmadý. Watson'a "Watson seni istiyorum, buraya gel" dedi.

Telefonun olanaklarýndan yararlanarak müþteri çekmek isteyen oteller arasýnda kýyasýya bir savaþ baþladý. Oteller ünlü müzik, tiyatro, opera, konser salonlarýna baðlanan telefon "Tiyatrofon" hattý ile aldýklarý sesi lobilerinde oturan müþterilerine dinletmeye baþladý. Bu evlere ve iþ yerlerine yayýldý.

Graham Bell belleklerde telefonun bulucusu olarak yer etse de adýnýn öne çýkmadýðý çalýþmalarý da vardý. Bunlardan biri büyük bir ilgi ile tüm dünyanýn izlediði National Geographic dergisindeki yöneticiliðiydi. Yüzyirmi yýl önce silahlý saldýrýya uðrayan ve aðýr yaralanan ABD Baþkaný Garfield'ýn bedenindeki kurþunlarýn yerini belirlemede ilk kez kullandýðý telefonik sonda, Röntgen'in X ýþýnlarý ile tanýyý geliþtirilmesinde kullanýldý. Deniz ve hava taþýmacýlýðý için projeler gerçekleþtirdi.

1893 yýlýnda telefon ile ilgili geliþmeleri kaleme alan bir yazar gözlemini þöyle dile getirdi: "Þu anda duyabildiðimiz sanatçý ve þarkýcýlarý bir süre sonra insanlýk görmeyi de baþaracak."

Bu sözler "televizyon" özlemi olarak yorumlanmasýna karþýn geliþen teknoloji görüntülü cep telefonlarýný, internet üzerinden canlý yayýnla iletiþimi iþaret ettiðini göstermektedir. Bilimkurgu severler ise "Uzay Yolu" filminden esinlenerek insanlarýn ýþýnlanmalarýndan, insanlarýn bulunduklarý yerde baþka bir yerdeki olayý üç boyutlu olarak ekranlarda görerek ya da duyarak deðil hissederek elde edeceði günleri tartýþýyor.

Saðýrlýða karþý yürütülen savaþýmýn sonucu insanlýk dünyasýnýn saðýrlýðýný gideren bir buluþu armaðan eden Bell öldüðünde ona duyulan büyük saygý ve sevgiden ötürü soyadýndan yola çýkarak telefonu simgelemek için kýrmýzý "çan" resimleri kullanýldý...

Ali Kuþçu

15. yüzyýlda yaþamýþ olan önemli bir astronomi ve matematik bilginidir. Babasý Timur'un (1369-1405) torunu olan Uluð Bey'in (1394-1449) doðancýbaþýsý idi. "Kuþçu" lakabý buradan gelmektedir.Ali Kuþçu bir ara, öðrenimini tamamlamak amacý ile, Uluð Bey'den habersiz Kirman'a gitmiþ ve orada yazdýðý Hall el-Eþkâl el-Kamer adlý risalesi ile geri dönmüþtür. Dönüþünde risaleyi Uluð Bey'e armaðan etmiþ ve Ali Kuþçu'nun kendisinden izin almadan Kirman'a gitmesine kýzan Uluð Bey, risaleyi okuduktan sonra onu takdir etmiþtir.

Ali Kuþçu, Semerkand'a dönüþünden sonra, Semerkand Gözlemevi'nin müdürü olan Kadýzâde-i Rûmi'nin ölümü üzerine gözlemevinin baþýna geçmiþ ve Uluð Bey Zici'nin tamamlanmasýna yardýmcý olmuþtur. Ancak, Uluð Bey'in ölümü üzerine Ali Kuþçu Semerkand'dan ayrýlmýþ ve Akkoyunlu hükümdarý Uzun Hasan'ýn yanýna gitmiþtir. Daha sonra Uzun Hasan tarafýndan, Osmanlýlar ile Akkoyunlular arasýnda barýþý saðlamak amacý ile Fatih'e elçi olarak gönderilmiþtir.

Bir kültür merkezi oluþturmanýn þartlarýndan birinin de bilim adamlarýný biraraya toplamak olduðunu bilen Fatih, Ali Kuþçu'ya Ýstanbul'da kalmasýný ve medresede ders vermesini teklif eder. Ali Kuþçu, bunun üzerine, Tebriz'e dönerek elçilik görevini tamamlar ve tekrar Ýstanbul'a geri döner. Ýstanbul'a dönüþünde Ali Kuþçu, Fatih tarafýndan görevlendirilen bir heyet tarafýndan sýnýrda karþýlanýr. Kendisi için ayrýca karþýlama töreni yapýlýr. Ali Kuþçu'yu karþýlayanlar arasýnda, zamanýn ulemâsý Ýstanbul kadýsý Hocazâde Müslihü'd-Din Mustafa ve diðer bilim adamlarý da vardýr.

Ýstanbul'a gelen Ali Kuþçu'ya 200 altýn maaþ baðlanýr ve Ayasofya'ya müderris olarak atanýr. Ali Kuþçu, burada Fatih Külliyesi'nin programlarýný hazýrlamýþ, astronomi ve matematik dersleri vermiþtir.

Ayrýca Ýstanbul'un enlem ve boylamýný ölçmüþ ve çeþitli Güneþ saatleri de yapmýþtýr. Ali Kuþçu'nun medreselerde matematik derslerinin okutulmasýnda önemli rolü olmuþtur. Verdiði dersler olaðanüstü raðbet görmüþ ve önemli bilim adamlarý tarafýnda da izlenmiþtir. Ayrýca dönemin matematikçilerinden Sinan Paþa da öðrencilerinden Molla Lütfi aracýlýðý ile Ali Kuþçu'nun derslerini takip etmiþtir. Nitekim etkisi 16. yüzyýlda ürünlerini verecektir.

Ali Kuþçu'nun astronomi ve matematik alanýnda yazmýþ olduðu iki önemli eseri vardýr. Bunlardan birisi, Otlukbeli Savaþý sýrasýnda bitirilip zaferden sonra Fatih'e sunulduðu için "Fethiye" adý verilen astronomi kitabýdýr. Eser üç bölümden oluþmaktadýr. Birinci bölümde gezegenlerin küreleri ele alýnmakta ve gezegenlerin hareketlerinden bahsedilmektedir. Ýkinci bölüm Yer'in þekli ve yedi iklim üzerinedir. Son bölümde ise Ali Kuþçu, Yer'e iliþkin ölçüleri ve gezegenlerin uzaklýklarýný vermektedir.

Döneminde hayli etkin olmuþ olan bu astronomi eseri küçük bir elkitabý niteliðindedir ve yeni bulgular ortaya koymaktan çok, medreselerde astronomi öðretimi için yazýlmýþtýr. Ali Kuþçu'nun diðer önemli eseri ise, Fatih'in adýna atfen Muhammediye adýný verdiði matematik kitabýdýr.